Inclusief samenwerken de sleutel tot inclusie!
Reisverslag van de Lokale Inclusie Agenda 2025-2029 van Sittard-Geleen
In het voorwoord van de Lokale Inclusie Agenda 2025-2029 van Sittard-Geleen staat een zin die voor de onwetende lezer wellicht wegleest als een open deur, maar die in werkelijkheid de kern raakt van de reis die de gemeente heeft afgelegd: ‘Deze agenda is tot stand gekomen dankzij de betrokkenheid, kennis en passie van velen!’
Die specifieke zin herbergt namelijk de succesfactoren waarmee Sittard-Geleen haar inclusie agenda écht inclusief heeft gemaakt. Namelijk door deze reis met ‘betrokkenheid, kennis en passie af te leggen’, maar misschien nog wel meer door ‘m met ‘velen’ af te leggen.
We spraken Bart Prince (manager team maatschappelijke ontwikkeling) en Bram Vaessen (beleidsadviseur maatschappelijke ontwikkeling) van de gemeente Sittard-Geleen over de aanpak die ze gehanteerd hebben, de ervaringen die ze opgedaan hebben en de samenwerking met ORGfit.
De uitdaging
De uitdaging waarmee Sittard-Geleen bij ORGfit aanklopte laat zich misschien het beste verwoorden als een verbreding van de horizon. ‘We hadden namelijk een bestaande Lokale Inclusie Agenda 2020-2024’ vertelt Bart, ‘maar die richtte zich met name op de fysieke kant van inclusie. Terwijl inclusie wat ons betreft veel meer is dan dat.’
‘Onze initiële inclusie agenda bestond eigenlijk uit drie speerpunten, namelijk fysieke toegankelijkheid, digitale toegankelijkheid en laaggeletterdheid’ vult Bram aan. ‘Maar inclusie beperkt zich niet tot mensen met een beperking. Als we het over inclusie hebben, hebben we het namelijk ook over culturele achtergrond, gender, seksuele oriëntatie, religie, leeftijd, beperkingen of andere aspecten van identiteit. Dat hebben we via de aanvliegroute ‘Inclusief Sittard-Geleen’ op de kaart weten te zetten en dat heeft zich dus vertaald in een verbreding van onze horizon richting de inclusie agenda 2025-2029.’
De vervolgvraag is dan ‘Waarom heb je daar externe ondersteuning van een partij als ORGfit voor nodig?’ De initiële inclusie agenda had de gemeente namelijk ook zelf vormgegeven, dus waarom nu niet?
Die vraag laat zich eenvoudig beantwoorden volgens Bram: ‘Met een verbreding van onze scope en een uitbreiding van het aantal inclusiviteitsaspecten waarop we ons wilden richten in de nieuwe agenda én de manier waarop we het wilden aanvliegen hadden we ten opzichte van de initiële agenda met veel meer doelgroepen te maken. Doelgroepen (in totaal 11) die natuurlijk allemaal hun eigen belangen, focus en kijkrichting hebben.
Daarnaast faciliteren wij als gemeente natuurlijk dit proces om die agenda tot stand te brengen, maar tegelijkertijd zijn wij ook één van die partijen aan tafel die iets van inclusiviteit vinden. Om dat zuiver te houden en onze neutraliteit te bewaken hebben we er daarom voor gekozen om de hulp in te schakelen van een onafhankelijke procesregisseur.’
Walk the talk!
Het geheim achter de gedragen inclusie agenda van Sittard-Geleen zit echt in de aanpak die volgens Bart en Bram heel bewust gekozen is. Bart: ‘Participatie is natuurlijk een thema dat we als overheid hoog op de agenda hebben staan. Niet alleen in Sittard-Geleen, maar eigenlijk in heel Nederland. En als je als gemeente zegt dat je participatie en inclusiviteit belangrijk vindt en ‘dat je het alleen voor iedereen doet’, dan hebben die woorden gewicht. Dan betekent dat, dat je in de totstandkoming van zo’n inclusie agenda niet via de gebruikelijke planvorming te werk kunt gaan, maar echt de doelgroepen waar je dit voor doet een stem moet geven.’
Bram vult aan: ‘En als je dan naar buiten treedt, moet je je dus ook afvragen met welke vraag je dat doet. En of je dan ook bereid bent om écht te luisteren!’
Dat laatste is aan Bram wel toevertrouwd, want met een achtergrond als sociaal werker en de ervaringen die hij daarbij heeft opgedaan weet hij als geen ander hoe belangrijk het is om respect te hebben voor ieders perspectief aan tafel en écht te luisteren. Niet om te reageren, maar om te begrijpen en uiteindelijk ieders belangen mee te nemen in het eindresultaat. ‘Zeker als de netwerkende gemeente die wij willen zijn is het belangrijk dat we nadenken hoe we dat proces dusdanig inrichten dat iedereen voldoende gehoord wordt. Maar ook welk gedrag en competenties daarbij horen. Procesregie in participatie is iets anders dan het klassieke ‘denken wat goed is voor de ander.’ Dat gaat juist over het proactief ophalen van iemands eigen beelden en behoeften.’
Bart hoort het met een glimlach aan: ‘Bram ademt dit gedachtengoed. Hij is wat mij betreft dan ook de aangewezen persoon om dit soort processen in te kleuren. En hij snapt als geen ander dat als je als gemeente inclusief wilt zijn en participatief wilt werken, je dan ook oprecht nieuwsgierig moet zijn naar de beelden en behoeften van de mensen waarmee je samenwerkt en waar je het uiteindelijk voor doet.’
‘Waar we in dit proces heel bewust van weggebleven zijn, was het ‘overtuigen’ van stakeholders en inwoners. Omdat dat juist de grootste valkuil is in dit soort trajecten. Want op het moment dat je gaat overtuigen betekent dat vanzelfsprekend dat je vooringenomen zo’n proces instapt, terwijl de grootste kracht van dit proces juist was dat we met een leeg vel en lege geest van start zijn gegaan. En het klinkt misschien paradoxaal, maar juist dat lege vel en die open blik vragen om een gedegen voorbereiding, omdat je heel bewust nadenkt over de vorm en in welke samenstelling je samenkomt. Maar ook met welke inhoud je zo’n bijeenkomst binnenstapt, welke toonzetting je gebruikt. Leid je het in? En in welke setting doe je dat? Dat lijken ogenschijnlijk details, maar juist die details brengen de juiste dialoog op gang en maken het verschil in dit soort processen.’
Bram vult verder aan: ‘Daarnaast moeten we denk ik ook het creatieve aspect en de manier waarop elkaars krachten hebben weten te benutten niet vergeten als belangrijke succesfactoren.’
‘We hebben dit proces conceptueel compleet anders aangevlogen dan dat we voorheen misschien gewend waren en zijn constant op zoek geweest naar creatieve werkvormen om de juiste gesprekken en discussies op tafel te krijgen, wat weer heeft geleid tot een brede en gedragen input voor de uiteindelijke agenda.’
‘Maar wat minstens net zo mooi was om te ervaren is de samenwerking die daartoe geleid heeft. Daisy (ORGfit), mijn collega Myrthe en ik waren ons gedurende het proces continu bewust van elkaars kracht en wisten die krachten, door er transparant over te zijn naar elkaar, ook perfect te benutten om dit proces vorm te geven. Dat vraagt natuurlijk ook een stukje kwetsbaarheid en het was mooi om te ervaren dat het onderlinge vertrouwen dusdanig was dat we het op deze manier met elkaar hebben kunnen invullen.’
Het eindresultaat… dankzij betrokkenheid, kennis en passie van velen!
Het resultaat is uiteindelijk die gedragen Lokale Inclusie Agenda 2025-2029 geworden die aan de voorkant ook als stip op de horizon was geprikt. Missie geslaagd dus! Maar, voegen beide heren er direct aan toe, die agenda is eigenlijk alleen het sluitstuk. Of beter gezegd, pas het begin.
Bart legt uit: ‘Het mooie van het traject dat we doorlopen hebben is dat je gaandeweg samen naar die agenda toe groeit. Doordat je onderweg iedereen hebt meegenomen maak je de geesten als het ware ook rijp voor die uiteindelijke agenda. Dus zonder dat je een agenda hebt, ben je ‘m eigenlijk al aan het uitvoeren!’
Het eindresultaat, zoals gezegd, een agenda die tot stand is gekomen dankzij de betrokkenheid, kennis en passie van velen!
Vertrouwen dat het goedkomt!
Om de gemeente te ondersteunen als onafhankelijke procesregisseur tijdens deze reis kwamen Bart en Bram bij ORGfit uit. Ze kenden het organisatie avies- en implementatiebureau al vanuit eerdere samenwerkingen en kwamen ook in deze zoektocht weer bij ORGfit uit. Bart licht die keuze toe: ‘ORGfit voert niet gewoon een opdracht uit, maar verdiept zich ook echt in de bedrijfscultuur van de organisaties waar ze voor werkt. Ze worden als het ware onderdeel van het team en dat is natuurlijk een enorme pré in dit soort trajecten waarin je niet alleen buiten moet verbinden, maar ook binnen de organisatie door een deur moet kunnen met afdelingen en bestuur.’
Ook Bram is tevreden over de samenwerking met ORGfit: ‘Het begeleiden van zo’n proces vraagt om een brede set aan competenties op zowel de harde- als de zachte kant. Eigenlijk heb je behoefte aan iemand die zowel resultaat- als ook mensgericht is, de bestuurlijke context begrijpt, het overzicht over het proces bewaakt én je kunnen verhouden tot de mensen binnen en buiten de organisatie.’
‘Zo’n proces vraagt echt om maatwerk en bestuurlijke sensitiviteit. Snappen waar je moet schrijven en waar je moet gaan praten! Zowel op inwonersniveau, maar ook op tactisch- en bestuurlijk niveau. En weten wanneer je de spanning er even uit moet halen, dat kan in dit soort processen iets maken of breken.’
Maar wat misschien nog wel zwaarder woog dan al die aspecten, was volgens Bram vooral de klik en het vertrouwen dat het goed zou komen licht Bram verder toe: ‘Wat misschien nog wel het meest waardevolle was in onze samenwerking, was het vertrouwen dat het goed zou komen. Ik kon gewoon met een gerust hart mijn eigen rol invullen, omdat ik wist dat ORGfit haar taken en verantwoordelijkheden als procesregisseur zou invullen. Dat gaf niet alleen rust en vertrouwen, maar ook een gevoel van ontzorging die heel prettig was.’
Trots… en door!
Tijdens ons gesprek heb je het gevoel dat Bart en Bram uren over dit onderwerp zouden kunnen vertellen, maar we stevenen toch af op de laatste vraag: Zijn jullie trots?
Na een korte stilte volgt een antwoord dat de grondhouding van beide mannen eigenlijk perfect zichtbaar maakt. Bram trapt af: ‘We hebben denk ik de weg vrijgemaakt voor de komende jaren, maar nu is het zaak om het ook zichtbaar en tastbaar te maken voor de mensen buiten.’ Bart vult hem aan: ‘Ben trots, maar ga door! De agenda is als document natuurlijk het sluitstuk, maar eigenlijk begint het nu pas.’
Zelfs na het doorlopen van een bewust gekozen aanpak waarbij je als gemeente de moeite hebt genomen om de mensen waarvoor je het uiteindelijk allemaal doet een échte stem te geven en onderdeel te maken van de agenda voor de komende jaren, is er bij Bart en Bram weinig ruimte voor een vraag die over henzelf gaat. De blik is meteen weer naar buiten en op de toekomst gericht. Maar goed, dat is misschien ook wel de grootste kracht geweest tijdens deze reis!